ընթերցասրահ

Բա՞։

Սրանք բոլորը կենդանի մարդիկ էին, սրանք իմ գլխում չէին, սրանք ամենուր էին, ամենուր։ Նրանք կային։ Ու լիաթոք շնչում էին, ավելի շատ արտաշնչում էին… խորը քնում էին, ցավոք արթնանում էին… վախենալով սիրում էին, անվախորեն խաբում էին… կանխամտածված ծախվում էին, պատահաբար բռնվում էին… ծպտյալ շինվում էին, բացահայտ աղոթում էին… բամբասելիս մրմնջում էին, աղոթելիս գոռգոռում էին… մութ սենյակում ծախվում էին, մոմ վառելիս flash-ով նկարվում էին… պառկում էին, նստում էին, քանդում էին, փշրում էին, չոքում էին, չոքացնում էին, ծծում էին, ծծվում էին, կռանում էին, խոնարհվում էին... ու ցավոք՝ «լինել» բայով…

Նրանք կենդանի մարդիկ էին, սրանք քրիստոնյա էին, սրանք ընտանեկան արժեհամակարգ ունեին, սրանք փող չունեին, բայց դրա տեղը արժեհամակարգ ունեին, բայց քանի որ փող չունեին, որ ծախսեին, բայց արժեհամակարգ ունեին՝ սրանք իրենց արժեհամակարգն էին հանել վաճառքի, բայց ոչ ոք չէր առնում, որովհետեւ գնողունակության ներուժն ունեցողներն էլ ունեին նույն արժեհամակարգից…

Ու սրանք մնացել էին իրենք իրենց հետ։

Բալաբեկի կնոջ եղբայրը, որն ապրում էր Բալաբեկենց հետ նույն հարկի տակ եւ որին Բալաբեկի ավագ որդին «համակրում» էր ամեն ուրբաթ կեսօրին, երբ Բալաբեկն ու կինը հաստատ տանը չէին լինում… Ցոլակի զոքանչի փոքր քույրը, որն իմաստ էլ չունի ասել, թե ինչ ներդաշնակությամբ էր ներքաշում Ցոլակի ներքին ներուժը, Վասպուրի նախապապի խորթ մայրը, որի կուսությունն առել էին էվկալիպտի ծառի ճյուղերին… թե՞ ճյուղերով, չեմ հիշում… միջին պալեոլիթի մի առավոտյան, երբ լուսաբաց էր, միջին պալեոլիթի գեղատեսիլ լուսաբացներից մեկը…

Սա էր սրանց արյունը, սա էր սրանց կապը։

Եւ դա արտահայտվում էր ամենուր։ Ամեն անպատեհ վայրում սրանք հիշում էին իրենց ազգականներին, մանավանդ մեռած ազգականներին։ Հիշում էին չէ, ինչո՞ւ ԷԻՆ, իրենք հիշում են, իրենք խոսում են իրենց հիմար հայրերից ու մայրերից… Ինչո՞ւ հիմար։ Ասեմ։ Որովհետեւ սրանց չեն դաստիարակել, չեն զբաղվել կրթությամբ, չեն ասել՝ «Սիրելիդ իմ դեբիլ երեխա, օտար մարդկանց մոտ ընդհանրապես մի խոսիր քո ընտանիքի անդամների մասին, որովհետեւ, չի բացառվում, որ այդ օտար մարդկանց մեջ պատահաբար կարող է հայտնվեն ողջախոհ մարդիկ եւ «Այ անասուն, իմ ամորձիներին պետք ա՞ քո մեռած տատն ու պապը» ասելով՝ խփեն ու բերանդ փշրեն»։ Չեն ասել։ Ու նա պիտի խոսի։ Պիտի խոսի իր չմո եղբայրներից, փտած պապերից ու մանավանդ իրենց քաքոտ տատերից։

Հիշեցի մի նման դեպք, ուրեմն ինչ-որ մի գրքի շնորհանդես էր, մեր օրերի ժամանակակից գրողներից մեկի գրքի շնորհանդեսներից մեկը։ Ժամանակակից գրողի անունը չեմ հիշում ու սեռն էլ չեմ հիշում, բայց հաստատ կարող եմ ասել, որ նա մարդու ցեղը կազմող երկու սեռերից մեկն էր, քանի որ նրա հակադարձ սեռը տղամարդն էր։ Բայց նա կին չէր։ Թեեւ մյուս սեռը տղամարդն էր։ Մի վայրկյան, մի քիչ էլ հիշեմ, մտաբերեմ…

… Չէ, հաստատ հասկանալի չի, թե ինչ էր, բայց մյուս սեռը տղամարդն էր։ Ինչու։ Որովհետեւ, դատելով նրա ոտքերի կառուցվածքից՝ կարելի էր ասել, որ նա միասմբակավոր է, իսկ հաստ կրծքամասի տակ ասես ներպարփակված լինեին ութից տաս կուրծ։ Կուրծ, առանց ք-ի։ Եթե նրա վրա ինչ-որ  ք կար, դա լրիվ ուրիշ բանի էր վերաբերում։ Մի խոսքով, մի քանի վայրկյան դիտարկելուց հետո կարելի էր հասկանալ, որ սրան կարելի է պահել եւ բազմացնել միայն մսի, կաթի և կաշվի համար։

Դեհ, անունն էլ, ինչքան որ չեմ հիշում, համենայնդեպս նման մի բան էր՝ Արփինե Բզնենց թե Բզնունի Արփունց, թե՞ Հեշտինե Մորթուց… դրանք սաղ նույն առնանդամի գլխամասեր են… Բզնինե Գլենց… Մի խոսքով՝ դեպի առաքելական արմատները դարձի եկած միջնադարյան հերետիկոսի անուն-ազգանուն։

Չնայած տեսքն այնպիսին էր, որ ի՞նչ Արփինե-Գայանե կամ Մանե, նրա անունը կարող էր հանգիս Ռազմիկ ձյաձյա լինել… այո, դա լրիվ օրիորդ Ռազմիկն էր։

Ուրեմն գրքի շնորհանդես էր, օրիորդ Ռազմիկի գրքի շնորհանդեսը ու ես այնտեղ չէի, քանի որ ես ողջ եմ ու գրում եմ այս տողերը։ Ես այնտեղ չէի, բայց ինձ ցուցադրեցին դրա տեսանյութը։

Ուրեմն շնորհանդեսին հավաքված էր արդի Հայաստանի  գրող-բանաստեղծներից կազմված մի մեծ երամակ, ավելի շուտ՝ հոտ, այն էլ հոտ երկու իմաստով, առաջին՝ որպես իրար գլխի հավաքված այծաոչխարների բազմություն եւ երկրորդ, որ նրանց վրայից հհշ-ի ժամանակների հայաստանի հոտն բուրում, հհշնական գոզահոտը։ Հաստատ ինչ-որ հհշնություն կար դրանց բոլորի մեջ, ավելին, հհշնանալու միտումներ կային նրանց բոլորի կիսամեռ աչքերում։

Շնորհանդեսին ներկա էին ավելի քան երեսուն ժամանակակից գրող, երեսունն էլ այծ։ Կային նաեւ 40-50 անմեղ հրավիրյալներ, որոնք դեռ չգիտեին, թե ինչ է սպասվում իրենց։ Այծերը միջին տարիքի էին, եւ հագնված էին իբրեւ արվեստագետ՝ գույնզգույն շալվարներ, հիմար ցիլինդրներ…  Կին կոչվողներից շատերը բերետներով էին, տղամարդ կոչվածները շարֆերով, մի խոսքով, հագնված էին այնպես, որ կարծես ասում էին՝ «Տեսա՞ք, մենք ձեր նման չենք, մենք ուրիշ ենք, մեր բաճկոնները դեղին են, մեր տաբատները կանաչ ու մենք ձեր նման քյարթու չենք, մենք բոհեմ ենք, մենք արվեստագետի նուրբ հոգի ունենք»։ Լավ էին ասում, բայց դե մոռանում էին ավելացնել՝ «Ախպեր ջան, մենք անտաղանդ, անտաշ, դուռակ, գեղցի գյադեք ու քաձեր ենք, մեր համար զբաղվում ու մեր համար իրար հետ մաստուրբացվում ենք, նաեւ ահավոր կարիերիստ ու ծախու լրբի բալաներ ենք, էսքան բան»։  

Բայց «էսքան բանը», ցավոք, դեռ չէր ավարտվել։

Քանի ող իրար գլխի հավաքված, բայց իրարից զզվող այս բոլոր ժամանակակից գրողները կաթնասուններ էին, նրանք ունեին դասեր, ենթադասեր, կարգեր, ընտանիքներ, ցեղեր եւ տեսակներ։  Տեսակ կար, որ պոետ էր ու վեհ տեսքով էր զբոսնում, տեսակ կար, որ ամեն ինչ էր՝ երաժիշտ-պոետ-երգասան-դերասան եւ մանավանդ՝ խեռասան… Եւ ամենավտանգավոր եւ ամենաքստմնելի տեսակից կար, այն տեսակից, որ  կոչվում են լրագրող-գրողներ։ Այսինքն՝ իրենց քոռ կոպեկը (կույր մանրադրամը) վաստակում են կովի թրիքի պես տարածված կայքերում «կպնողական» հոդվածներ շաղելով։ Տարիներով գրում են ու փող են ստանում։ Շատերն էլ դրսի «մարդասիրական» կազմակերպություններից են փող ստանում։ Մեկ-մեկ։ Բայց շատ։ Հենց այդպես, կարող են իրենց երկրին «հանուն արդարության» հայհոյելու համար 15.000 դոլար վերցնել «Խեռաբաց հասարակություն» հիմնադրամից, էդ փողով իրենց թուլայի համար Ռաֆայելո առնել, թուլան էլ չորս կիլոգրամ զխտվի ու մահանա, որովհետեւ թե թուլան եւ թե իր մուրացկան պապան՝ պուճուր ժամանակ ոչինչ չեն ունեցել ուտելու։ Նրանց չեն տվել։ Ասել են՝ վնաս ա։ Ու հիմա դրսերից նրան շպրտել են 15.000 դոլար, յոթուկես միլիոն դրամ։ Ու նրանք պիտի իրենց մուռը հանեն կողքիններից, այսինքն նրանցից, ովքեր փոքր ժամանակ կերել են այդ կոնֆետներն ու պաղպաղակները։ Հա, նրանցից պիտի մուռ հանվի, մուռ։ «Երբ դուք ուտում էիք, ես չէի ուտում»… «Բա լավ է՞ր, երբ դուք մեզ փսլինքի տեղ չէիք դնում»… «Բա լավ է՞ր», «Բա լավ է՞ր», «Բա լավ է՞ր» գոռալով, զխտվում է նախկին փսլինքը, ներկա խլինքը, զխտվում։ Այդ փողերով նա նոր զգեստներ չի գնում, իրեն ու իր հոգնած ու քրտնած կնգան կարգի չի բերում, իրեն դա պետք չէ, ինքը չգիտի գեղեցիկ հագնվել, իրենց ընտանիքը չգիտի գեղեցիկ ապրել, որովհետեւ իրենք այս երկրում միշտ եղել ու  հանդես են եկել որպես Չարդարացված Մարդկային Օրգանիզմ, կարճ չմո։ Ու նա զխտվում է ու զխտվում։ Եւ նրա մոտ չի սկսվում շատակերություն կամ որկրամոլություն, ոչ։ Նրա մոտ սկսվում է շատակուլություն։ Եւ շուտակուլություն։ «Շատ եւ շուտ կուլ տամ, էթա, քանի դեմիցս չեն տարել»։ Էդ միայն հետո է սկսվում որովայնամոլություն, որովայնապաշտություն, բկլատություն,  փորավերություն, ավելակերություն, բազմակերություն, մեծակերություն,  պորտապարություն, որկորոտություն։

Ու այդ ամենը միասին՝ գիտենք, թե ինչ …ություն։

Բայց լավն այն է, որ «հանուն մարդու իրավունքների», «հանուն մահապարտների ազատության» կամ ուղղակի «հանուն արդարության» համար դրսերից ստացված դրամաշնորհներն ուտելուց հետո՝ դրանց ընտանիքներղում վաղ թե ուշ մի գեղեցիկ դժբախտություն լինում է, միշտ ինչ-որ մեկը մեռնում է դրանց մոտ։ Ու մեռռռնում է երեք ռ-ով։

Ի՞նչ արած, դա անխուսափելի է, բայց եւ հուսադրող։

Հիմնականում սրանք լինում են շատ նիհար ու շատ քաչալ։ Քաչալ, բայց ուսներին՝ մազերի թեփ։ Արա, ո՞րտեղից է էս թեփն առաջանում, եթե դու քաչալ ես, հը՞։ Ու նաեւ՝ քաչալ, բայց ականջանքներից եւ քթանցքներից դուրս ցցված մազերով։ Այնպես, որ ուզում ես զուգարանի թղթով դրանց կոկորդից բռնել ու հարցնել՝ «Այ տականք, եթե գլխիդ վրայի մազերը տարիքի հետ թափվել են՝ էլ ինչի՞ պիտի ականջիդ մեջ մազ լինի, էշ, դու չես կարողանո՞ւմ համաչափ ծերանալ… կամ եթե դու քաչալ ես՝ քո համար քաչալ էլ մնա, էլ ինչի՞ ես ականջիդ ու քթերիդ ծակերից նման սանրվածք թողել, այ հակահիգիենիկ գեղցի»։ Հա, դրանք մազերով էլ են լինում, բայց չգիտես ինչի՝ դրանց մազերը 35 տարեկանում արդեն պիտի ճերմակած ու կիսաթափված լինեն։ Մի խոսքով, հին հունարենով դրանք անվանվում են «կեղտոտ գյադա», լատիներենով «ծախու բոզի թուլեք»։  Սրանք սեռահասուն են դառնում 40 տարեկանում, սրանց մայրերին հղիությունը տեւում է 22-ից 24 ամիս, որովհետեւ արգանդում արդեն դանդաղ են մեծանում, ալարելով, չցանկանալով։

Մի խոսքով՝ կիսատ-պռատ, հիվանդոտ թուլեք են, անգամ 40-ից բարձրները։

Մի օր դրանցից մեկին հանդիպեցի, սրճարանում։ Իր անունն էր ոնց որ Հրայր Արտակի (որ ի՞նչ, այ ապուշ, չես ջոկում՝ հայրանունն է, անուն է, ինչ է… նորմալ ազգանուն ունեցի, էլի, կով)։

Բարեւեց, ես էլ ինքս ինձնից ամաչելով, որ իրեն ճանաչում եմ՝ բարեւն առա։ Ու հանկարծ Հրայր Արտակին (կամ Ծրար Բարդակին)  սա, ոչ այս կողմ, ոչ այն կողմ ասաց,-

- Գիտե՞ք, ես նոր գիրք եմ գրել։

- Ինչո՞ւ,- անկեղծ հարցրի ես։

- Ո՞նց թե ինչու,- զարմացավ

- Բա այ քո ցավը տանեմ,- ասացի,- ախր դու կարող ես արձակել կռինչ, մկկոց, մռնչյուն, մռմռթոց, ոռնոց, կռկռոց, թառանչյուն, խառանչյուն, զռռոց, ճռվողյուն, ճվաղոց, մլավոց, բառաչյուն, կռնչյուն, ծուղրուղու, սուլոց, բայց…

- Ի՞նչ բայց։

- Բայց դու իրավունք չունես գիրք գրելու։

- Ո՞նց…

- Ի՞նչը ոնց, հիմա էլ պիտի ասեմ, թե ո՞նց։ Ասեմ՝ ոնց չգրե՞ս։ Ասեմ։ Առավոտ որ արթնանում ու գնում ես զուգարան՝ մտածիր զուգարանի ջուրը քաշելու մասին։ Մի անգամ արա էդ բանը կյանքում, մտածիր, որոշիր եւ քաշիր ջուրը։ Դա քեզ կօգնի, որ կոնկրետ քեզ հակացուցված բաների մասին օրվա մեջ չմտածես։

- Հակացուցված բանը ո՞րն ա։

- Գրելը, եղբայր ջան, գրելը։ Եւ էլ չխոսես, այ էդպես արձանի պես նստած մնա, իմ կողմ մի նայիր, նայիր երկնքին, ես գնացի, իսկ դու մնա եւ խորհիր իմացության և կեցության ընդհանուր սկզբունքների և օրինաչափությունների մասին։ Հաջողություն քեզ՝ այդ քո համար անիմաստ գործում։

Հա, դա վաղուց էր, երեւի մի հինգ տարի առաջ, բայց հիմա էս հրայր արտակիները բազմացել են եւ դարձել են բյուրավոր, հիմա ամեն թփի տակ մի հրայր կա ծպտված, ամեն ունիտացում՝ մի արտակի։

Ու սրանք բոլորը այդ շնորհանդեսին էին։ Գջլոտ, թեփոտ, տգեղ, բայց հպարտ։

Եւ ինչն է հետաքրքիր՝ սրանք բոլորն իրենց անվանում են խռովահույզ երիտասարդություն։

Այնտեղ կային երեք գրականագետ, մեկը գլխավոր, երկուսն ընդհանրապես անգլուխ, քանի որ գլխավորի գլխի տրամագիծը… Ո՞նց ասեմ։ Ախր երկրաչափությունից մենք գիտենք, որ տրամագիծը հավասար է երկու շառավիղների երկարությունների գումարին։ Իսկ սրա գլխի տրամագիծը հավասարվում էր ոչ թե երկու, այլ քսաներկու շառավիղների երկարությունների գումարին, ընդ որում, դա միայն հորիզոնական կողմով, իսկ ուղղահայաց՝ հաստատ կգերազանչեր քառասուներկուն։ Մի խոսքով՝ տգեղ ու անիմաստ կյանքի տեսակ, որոնց հիմնականում անվանում են բանող կենդանի։ Բայց տվյալ գրական-ստեղծագործական, ես կասեի բոհեմական աշխարհում՝  նա ոչ միայն անբան կենդանի էր, այլեւ բացառապես անպիտան։ Այո, գրականագետի կաշվից կարելի էր պատրաստել միայն թմբուկ եւ կարել տրեխ, ուրիշ ոչ մի բանի համար կիրառելի չէր այդ կենդանին։ Մյուս երկու գրականգետի օգնականների տեսքներից կարելի էր հասկանալ, որ սրանք արտահայտում են ֆրանսիացի Ժան Բուրիդանի անվամբ կոչված փիլիսոփայական պարադոքսը, չնայած, որ հայտնի են եղել դեռևս Արիստոտելի աշխատություններից։ Ի՞նչ ասեմ, որ ավելի պարզ լինի։ Հա, նրանց կաթով բուժում են թոքերի և շնչուղիների հիվանդությունները։ Էլի պարզ չի՞։ Լավ, այս տեսակին, մենք, գիտնական գրականագետաբաններս, լատիներեն անվանում ենք Equus africanus asinus, իսպաներեն El burro o asno, ադրբեջաներեն uzunqulaq və ya əhli eşşək, անգլերեն donkey, հայերն էշ։

Այո, առաջին գրականագետը բացառիկ իդիոտ էր, իսկ նրա երկու, սկսնակ օգնականները էշ էին։ Խոստումնալից էշ, հանուն կարիերայի հետույքները յուղված եւ գործածության պատրասհած էշ։

Բայց ինչ վերաբերում է շնորհանդեսին հավաքված ժամանակակից ստեղծագործողներին՝ սրանք էշ էլ չէին, դեռ էշ չէին դարձել, սրանք էշի քուռակներ էին, որովհետեւ լիարժեք էշ դառնալու համար դեռ երկար ճանապարհ պիտի անցնեին, դեռ պիտի մասնակցեին եւս մի 30-ից 40 այսօրինակ շնորհանդեսի։

Նախ օրիորդ  սկսեց խոսել այն մասին, որ այս օրը, այսինքն այս շնորհանդեսի օրը՝ հատկանշական օր է իր համար, քանի որ,-

-Տասնվեց տարի առաջ հենց այս ապրիլյան օրը մահացավ իմ սիրելի տատիկը։

Էստեղ ցանկացած բանական մարդ տեղից վերկբարձրանար եւ կհարցներ,-

- Այ քշած անասուն, քո մահացած տատիկն ո՞ւմ առնանդամին է։

Բայց բանական մարդ չկար եւ նա, օրիորդ Ռազմիկը, շարունակեց,-

- Ես այնքան լավ եմ հիշում իմ Արուսիկ տատին, ինքը այնքան բարի էր, ես պուճուր էի, խաղում էի խոհանոցի հատակին, իսկ տատս ինձ կարտոֆիլ էր տալիս, վայ տատի ջան։

Ի՞նչ կարող եմ ավելացնել։ Եթե նորից մի մտածող մարդ ցանկանա ուղիղ հարցնել, կհարցնի,-

- Այ օրիորդ Ռազմիկ ջան, այ քո ցավը տանեմ, այ քո մերը …եմ… Ախր դու ո՞նց չես ամաչում, էսքան անծանոթ մարդ ես կանչել էստեղ, էդ մարդիկ եկել են, որ տեսնեն, թե ինչ գիրք ես գրել, եկել են, որ ծանոթանան քո գրածներին, քո մտքերին, քո գաղափարներին… բա դու հիմա ո՞նց չես ամաչում, որ դրել ես ու քո վաղուց քաքափոշի դարձած տատուդ գովքն ես անում, որին ոչ ոք չի ճանաչել, չի ճանաչում եւ չի էլ ուզում ճանաչի։ Բա էսքանից հետո դու անամոթ չե՞ս, դու ստահակ չե՞ս, դու անասուն չե՞ս։

Էն էլ գիրք ես գրել։

Բայց նման բան ասող չկար։ Ավելին, բեմ բարձրացավ եւս մի մակաբույծ որդ եւ արտասանեց,-

- Այ, մեր սիրելի օրիորդ Ռազմիկը հիշեց տարիներ առաջ այս օրը մահացած իր տատիկին, ես էլ հիշեցի, որ երկու տարի առաջ այս ամսին մահացավ իմ սիրելի հայրը…

Հետո արդեն՝ գնաա՜ց։

Ինչպես բարակ աղիքից՝ հերթով բեմ բարձրացավ մյուս երիզորդը։ Սրա նունն էր Հովհաննես Երկաթ, սրա դեմքը հաստ պադոշից էր, բայց միեւնույն է՝ ինքը լայն երիզորդ էր ու հասկանալի էր, որ նա դիֆիլոբոթրիոզ հիվանդության ամենամեծ հարուցիչն է։

- Սրանից չորս տարի առաջ ես կորցրի իմ քեռուն, նրան բոլորդ էլ գիտեք,- ծվծվացնելով խռխռացրեց Հովհաննես Երկաթ պադոշ երիզորդը,- ու այդ առիթով ես կուզենայի իմ պոեզիայից մի քանի տող կարդալ…

Բնական է, որ խելամիտ մարդկանց բացակայության պատճառով՝ ոչ ոք չկանխարգելեց այդ տանցագործությունը եւ նա կարդաց,-

- Ամենածանրը մորս փշրված սիրտն է,

իմ մտքի ավերակներում էլ աղավնիներ չեն թռչելու…

եւ ես քարոզարշավներով քաշ կտան նրան

ու հնչեցնեմ՝ ստիպելով լինել որդեկորույս…

Բայց սրա արտասանած տականքությունն էլ հեչ էր այն գրական գոհարների համեմատությամբ, ինչը քիչ անց կարդալու էր օրիորդ Ռազմիկը, նոր գրքի հեղինակը։

Ռազմիկը, որն իր հաստապարփակ հետույքն ու լայնանիստ կրծքերն իջեցրել էր դահլիճ՝ հավաքեց, սեղմեց եւ հեւալով կրկին բարձրացրեց ու դրեց բեմի վրա։ Հասկացա՞ք. նա չբարձրացավ բեմ։ Նա մարմնի մասերը հավաքեց, սեղմեց, կլորացրեց, ձգեց, հետո բարձրացրեց, փռեց բեմին եւ սկսեց կարդալ ,-

- Ուրեմն։ Կարդամ մի փոքրիկ հատված՝ «Խտացված Աղոթքի Նիրհը» վեպից։ Ըհհմ։

Ու կարդաց։

«Տիեզերքը աղոթքով փախչում է անէության խորխորատներով եւ թաքցնելով Աստծո եւ  մարդու աչքի ապրիլները՝ արթնացնում է իմ միջի պրպտողին, որը ծնվելուց առաջ ու մեռնելուց հետո աղոթելով անդրառնանում է խտացված տարածքի աղոթատեղում ու տարակուսելով  խոյանում այնտեղ, ուր ես մեծատառով ասում եմ, որ ոչ ավելին քան սև բիծը եւ բիբը իմ լայն զարկերակի հետ ու աղոթքի հետ բախվելով խոտի ստվերին ու լողավազանի եզրին տարուբերովող դանդաղ հեղուկին կանաչ հավատքով ով ու իմ լեզվի քրտինքով իր ամբողջ մարսողությամբ  կուտակող սաղմոսներն ու խոստովանությունները աղոթքի լուռ ուղեկցությությամբ ու ես քեզնով ծղրիդ, քեզնով արդեն հղի ու ապագայի վազող ծայրից վերադառնամ պիտի քեզ մոտ մի վերելք է, որ թափանցում է մաշկիս տակ ու աղոթքիս մահվան անխուսափելիությամբ տոչորված իմ միջի խենթը այլակերպվում է քո մարմնապալար սարդոստայնում»։

Չգիտեմ, թե ով ինչպես, բայց ինձ այդ պահին թվաց, որ նման բաներ գրող մարդը պիտի շտապ մեռնի։ Ու եթե նման կապիկն ուղեղ ունենար՝ ես նրան կհարցնեի, կասեի՝ «Այ չմեծացած բողկ, դու ի՞նչ գործ ունես աղոթքների, սատանայի, աստծո եւ սաղմոսների հետ, դու ո՞ր դարում ես ապրում, այ միջնադարյան բլոճ։ Դու ո՞վ ես, այ թրթուրաքորդավոր կաթնասուն, ո՞վ։ Բա էսպես պիտի՞ մարդ անցկացնի իր երիտասարդությունը։ Ախր դա շատ թանկ բան է, էդ երիտասարդությունը…

Բայց այդ պահին դահլիճից մեկը մլավեց,-

- Ընտիր էր, Ռազմիկ ջան։ Յուրաքանչյուր տող լսելիս վերապրում էի ամեն մի պահը։

Մլավողը կարճահասակ էր, երեւի 80 սանտիմետը, գլուխը կախ ընկած, շատ նիհար մարմնով ու շատ գեր ոտքերով։ Ու էդ մարմին կոչվող մսագունդի վրայից հագել էր սեւ ցանցավոր մայկա։ Հետո ինձ ասացին, որ դա երիտասարդ քնարերգու Հրուշ Քնարն է եւ որը, հետո ասացին, որ տղամարդ է եւ որը, հետո ասացին, որ գոթ է, այսինքն, երեւի ազգությամբ գոթ։

Հետո բեմ բարձրացավ մեկ այլ մակաբույծ։ Սա ժապավենաձև որդ էր, տափակ որդերի դասից, անունն էլ Լույս Արշալույս, սեռը՝ անհայտ։ Եւ նա կարդաց իր պոեմը,-

     «Աղոթքների խառնամունջում ու

     սատանայի խոր երախում

     ուր կար ադամի արարումըը,

     որ ննջարանիս պատերին արագ գծագրվում է

     եւ հղի է նոր հոգեմաշումներով»:

Բա՞։

Եւ այստեղ հավաքվածները ժամանակակից ստեղծագործողներն էին, որոնք արդեն դառնում էին մշակույթի կրողները։

Դա մեր ազգի ապագա սերուցքն էր, մեր նոր վերնատունը… այն նույն վերնատան, որտեղ հավաքվում էին Թումանյանը, Լեւոն Շանթը, Ավետիք Իսահակյանը եւ այլոք…

Էստեղ միտքս եկավ առաջին անգամ վաղ մեզոզոյան դարաշրջանում արտաբերված, բայց դրանից հետո մոռացված եւ միայն հետհեղափոխական Հայաստանում կրկին հիշված մի աֆորիզմ՝

«Վայ ձեր մերը QQQQQ…



ԳԻՐՔԸ ԼՈՒՅՍ ԿՏԵՍՆԻ 2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՐՏ ԿԱՄ ԱՊՐԻԼ ԱՄԻՍՆԵՐԻՆ




    ԵՐԻԶՈՐԴՆԵՐԻ

             ՇՆՈՐՀԱՆԴԵՍԸ

Ուշադրություն.

Շատերի համար վեպի ընթերցումը վտանգավոր է

եւ  կարող է առաջացնել կախվածություն

(եւս մի հատված

«ԵՐԿՈՒ ԴԱՐԻ ԱՐԱՆՔՈՒՄ»

նոր վեպից)

Վահրամ Սահակյան

ԸՆԹԵՐՑԵԼ ՆԱԽՈՐԴ ՀԱՏՎԱԾԸ

ԸՆԹԵՐՑԵԼ ՆԱԽՈՐԴ ՀԱՏՎԱԾԸ